Grootmeesters nemen de tijd
Een onderzoek naar de tijd die schaakspelers nodig hebben om een zet van hun tegenstander te beantwoorden, toont dat er grote verschillen in reactietijd zijn. Deze verschillen zijn in hoge mate afhankelijk van de vakkundigheid van de spelers. Wat blijkt: hoe meer gevorderd de speler is, hoe meer tijd hij zichzelf gunt. Spelers uit klasse C hadden slechts een paar seconden nodig om hun tegenzet uit te denken. Gevorderden trokken er zeven minuten voor uit, meesters 10 minuten en grootmeesters maar liefst 20 minuten. De verklaring is eenvoudig. De zet van de tegenstander biedt de gelegenheid om de mogelijkheden op het bord te herwaarderen. Een gelegenheid die door de betere spelers ten volle wordt benut.

Wil een schaker de mogelijkheden na de zet van de tegenstander kunnen herwaarderen, dan dient hij zowel de patronen, die zich op het bord aftekenen te herkennen als de mogelijkheden die zij in zich dragen. Maar het kost dus wel (be-)denktijd en meer dan dat. De schaker moet ook kunnen omgaan met complexiteit.

Leven met beperkingen
Ieder mens is echter beperkt in zijn kennis en in zijn begrip van de werkelijkheid. Nobelprijswinnaar Herbert Simon noemt dit 'bounded rationality': begrensde rationaliteit. Nu is schaken een solistische bezigheid. Besturen daarentegen is teamwork. Het voordeel van teamwork is dat de benodigde kennis en ervaring niet in één hoofd hoeven te zitten. Voor belangrijke vraagstukken in ondernemingen, en daarmee ook voor coöperaties, geldt namelijk dat vrijwel niemand in zijn eentje wijs genoeg is, maar een of meer anderen nodig heeft om verstandige beslissingen te kunnen nemen.

Denkarbeid op de hei
Teamwork vraagt per definitie om een paradox. Enerzijds is het voor een bestuur belangrijk om in het college te zoeken naar mensen met aanvullende kwaliteiten. Meer van hetzelfde verzwakt het team. Anderzijds is het belangrijk dat de bestuurders op dezelfde golflengte zitten. Een verdeeld huis ondermijnt de daadkracht.

Daarom is het ook voor een bestuurscollege verstandig om met enige regelmaat 'de hei' op te gaan om denkoefeningen te verrichten. Het mes snijdt dan aan twee kanten. Aan de ene kant biedt een dergelijke sessie de gelegenheid om te bouwen aan een sterke eigen cultuur met goede communicatielijnen, onderling begrip en een helder beeld van het gezamenlijke doel. De kracht van eenheid. Aan de andere kant kan het bestuur tijdens zo'n sessie een vraagstuk verkennen en desgewenst nieuwe kennis en inzichten verwerven. De kracht van verscheidenheid krijgt volop de kans zijn werk te doen.

Een heisessie verschaft bovendien tijd, de broodnodige tijd voor reflectie. De betekenis hiervan kan nauwelijks worden overschat. Grootmeesters weten dit. Want zoals Henry Ford zegt: 'Denken is het zwaarste werk dat bestaat.'

auteur: Ineke Duit

download dit artikel (46 kb)